Krzew kawowca jest niezbyt dużą, wiecznie zieloną rośliną. Dziko rosnący kawowiec osiąga nawet do ośmiu, dziesięciu metrów, jednak w uprawie przycina się go do wysokości około 2,5 - 3 m, by ułatwić pielęgnację i zbiory. Roślina ma jeden lub kilka pni, z których odchodzą gałęzie pierwotne, te z kolei rodzą gałęzie wtórne. W przypadku, gdyby krzew uległ zniszczeniu jedynie te ostanie mają zdolność odrastania. Liście kawowca mają owalny lub lancetowaty kształt, który można porównać z liściem laurowym. Ich długość waha się od dziesięciu do piętnastu centymetrów. Na gałęzi liście rosną na zasadzie przeciwstawnych par, kolor mają ciemnozielony, intensywny, a powierzchnię błyszczącą i skórzastą. Brzegi liści kawowca zawsze są lekko pofalowane. Pierwsze kwitnienie odbywa się mniej więcej w trzecim roku życia rośliny. Kwiaty są zawsze białe i kształtem przypominają gwiazdę lub kwiat jaśminu. Ich zapach jest bardzo intensywny i również porównywalny z zapachem jaśminu. Kwiaty zawsze pojawiają się dwójkami lub trójkami i mogą osiągnąć wielkość dwóch centymetrów. Kwitnienie trwa bardzo krótko, zaledwie kilka dni, jednak w tym czasie kwiaty mają tak silny i przyjemny zapach, że owady chmarami zlatują się by spijać nektar. Jedynie gatunek Coffea Canephora (Robusta) wymaga zapylania, ponieważ gatunek Arabica jest autogamiczny (zdolny do samozapylania). Drzewka kawowe wymagają ciepłej, żyznej gleby i delikatnych, ale dostatecznych opadów. Najodpowiedniejsza do uprawy jest strefa mędzyzwrotnikowa. Gatunek Coffea Arabica lepiej rośnie na wyżej położonych rejonach, ogólnie rzecz biorąc najwyżej cenione są odmiany uprawiane na terenach położonych ponad 1000 m n.p.m. Na jakość surowca ma również wpływ nasłonecznienie stoku, i opady.
Owoce kawy
Podobnie jak w przypadku innych roślin owoc powstaje z zalążni zapylonego kwiatu. Jego dojrzewanie trwa 6-8 miesięcy. Potocznie owoce kawowca nazywa się gronem lub jagodą. Dojrzałe owoce mają średnicę około piętnastu milimetrów, ich barwa najczęściej jest żywoczerwona, ale czasami czarna, czarnoniebieska, bardzo rzadko żółta. Na zewnątrz jagody mają błyszczącą, grubą skórkę, a pod nią znajduje się soczysta jadalna owocnia o grubości około dwóch milimetrów. Miąższ owoców kawowca jest delikatny i słodkawy. Dość cienka warstwa owocni wynika z faktu, że kawowiec jest pestkowcem i główną jego część stanowi ziarno. Najwyższej jakości owoc zbierany jest w momencie osiągnięcia pełnej dojrzałości, dlatego najdoskonalszy surowiec jest zbierany ręcznie przez doświadczonych zbieraczy. Jeden pracownik jest w stanie zebrać od 1/3 – 2/3 metra sześciennego owoców.
Ziarno kawy
W każdym owocu znajdują się dwie pestki przylegające do siebie, dlatego ziarno najczęściej jest spłaszczone z jednej strony (wyłączając odmianę Peaberry). Istnieją też przypadki niedostatecznego zapylenia Coffea Arabica, wówczas również powstanie pojedyncze ziarno nazywane perłą lub Caracolis. Wyjątkową rzadkością jest zawiązanie się w owocni trzech ziaren. Pestka pokryta jest dość grubą, białą łuską, która ją ochrania. Pod łupiną znajduje się druga osłona cienka, połyskliwa i srebrna dokładnie przylegająca do każdego ziarenka, nazywa się ją osnówką. Pojedyncze ziarno ma owalny kształt, po stronie płaskiej znajduje się głęboki rowek. Długość nasionka waha się od 7-10 mm, a jego waga wynosi średnio 0,15 g. Oddzielone od owocni ziarno ma najczęściej kolor zielony z szaroniebieskimi niuansami. Zdarza się również ziarno o odcieniach czerwonawych i brązowych. Zielono-niebieski odcień surowca jest charakterystyczny wyłącznie dla najszlachetniejszej Coffea Arabica. Jest jeszcze odmiana indyjska, której kolor jest żółty. Robusty natomiast mają odcienie szare i brązowe. Ziarna kawowca stanowią jedyny wykorzystywany w celach żywnościowych element owoców. Pozostał części są odrzucane w trakcie procesu obróbki.
